༡. རྒྱུ་ནོར་གསར་བཟོ།

ཁྱེད་རང་སོ་སོ་ཡོངས་ཀྱིས་ ཤུགས་རྐྱེན་ཙམ་ལ་བལྟ་ཞིང་ རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་དང་མི་འགྲན་མི་པའི་ མི་སྡེའི་ངོ་ལྐོག་དཔྱད་མཁན་ཕལ་པ་ལས་ ཕར་འགྱོ་འདོད་ཡོད་པར་ངེས་སོ། ངོ་མའི་སྙིང་རྗེ་འདི་ སྤྲང་པོ་ལ་སྒོར་མོ་གཅིག་འཕངས་པ་ལས་མང་ཡོད་པ་དང་། སྤྲང་པོ་གསར་བཟོ་མཁན་གྱི་ཁང་བཟོ་ལ་ བསྐྱར་བཟོ་དགོས་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད།

— མཱར་ཊིན་ ལུ་ཐར་ ཀིང་ ཇུ་ནིར། (༡༩༢༩–༡༩༦༨)

དཔེ་སྐྲུན་པ་ ཨལ་ཕ་རེཌ་ ཨེ. ནོབ་ཕ་ སྔ་གོང་གཤེགས་སོང་མི་འདི་གིས་ སྐབས་ཤིག་ཟུར་ཟ་འདི་འདྲ་གསུང་ཡོད། “དཔལ་འབྱོར་སྨྲ་བ་ཟེར་མི་འདི་ མི་གསལ་བའི་སྒོ་ལས་ གསལ་བ་སྨྲ་མི་གི་སྐྱེས་པ་ཅིག་ཨིན།” དེ་འབད་རུང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྡེ་ཚན་འདི་ མི་གསལ་བ་ཅིག་འགྱོ་མི་དགོས་པས། དཔལ་འབྱོར་གྱི་གཞི་རྩ་ཡོངས་ མི་ཡི་སྤྱོད་ལམ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ དེ་ཚུ་གོ་བ་ལེན་ནི་ལུ་ ཁྱེད་རང་ལུ་སྤྱིར་བཏང་གི་གོ་བ་ཙམ་ཅིག་མ་གཏོགས་ དགོས་པ་མེད། ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་ ང་བཅས་ག་ར་གིས་ རྒྱུ་ནོར་གྱི་ཐད་ཁ་སྐོང་ཚང་ཞིང་ ཆེ་མཐོང་ཡོད་པའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་ཐངས་ཐོབ་པ་དང་ཅིག་ཁར་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་མཐུན་སྦྲག་འཚོ་ཐུབ་པའི་འཛམ་གླིང་ཅིག་ ནམ་ཡང་གསར་བཏོན་འབད་དགོ་པ་ཅིན་ དཔལ་འབྱོར་འདི་ཚུལ་མཐུན་སྦེ་གོ་བ་ལེན་ནི་འདི་ ཁག་ཆེ་ ཏོག་ཏོ་ཨིན། ག་ཅི་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཚན་རིག་འདི་ མི་སྡེའི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་གི་གཞི་རྩ་ཨིན།

ཐོག་མར་ ཐ་མལ་སྦེ་མཐོང་སྲིད་པའི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྤྱིར་བཏང་ལེབ་ཅིག་ལས་ འགོ་བཙུགས་གེ། འདི་འབད་རུང་ ལེའུ་ཤུལ་མམ་ཚུ་ནང་ འབྲེལ་ཡོད་དང་ལག་ལེན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཡོད། གལ་སྲིད་ ཐོག་མར་གཞི་རྩ་ཅིག་ཁྱེད་རང་ལུ་གསལ་མི་སྟོན་པ་ཅིན་ ལྷག་ནི་མངམ་འབད་ནི་དང་ཅིག་ཁར་ ལྷབ་ཤིང་ལྷབ་ཤིང་གསལ་ཏོག་ཏོ་འགྱོ་འོང་། ག་ཅི་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ དེབ་འདི་ནང་ ང་བཅས་ཀྱིས་ ང་བཅས་ཀྱི་གཙོ་བོའི་གཞི་འགྱུར་ལུ་ ཁ་ཕྱོགས་སོ་སོ་ལས་བལྟ་ནི་ཨིན། འདི་ནང་ང་བཅས་ཀྱི་ངོ་མའི་མོས་པ་འདི་ གཞི་རྩ་ཚུ་ལུ་ཨིན། གལ་སྲིད་ ཁྱེད་རང་ལུ་ ལག་རྩལ་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་ལ་ལུ་ཅིག་ལུ་མོས་པ་ཡོད་པ་ཅིན་ མཇུག་གི་མཆན་འགྲེལ་དང་ཟུར་སྦྲགས་ཚུ་ཡང་བལྟ་འདོད་ཡོད་འོང་།

དེབ་འདི་ནང་ ང་བཅས་ཀྱིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུ་ནོར ཟེར་མི་འདི་ ང་བཅས་རའི་དབང་པོ་ཚུ་གིས་ཚོར་སྲིད་པའི་ ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་ག་ར་ལུ་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་ཨིན། དེ་ཡང་ མི་ཡི་འབད་བརྩོན་ ཡང་ན་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ལག་ལེན་ལས་གསར་བཟོ་འབད་མི་ མི་ཡི་འདོད་པ་ཐད་ཀར་སྐོང་མི་ དང་ བརྗེ་སོར་གྱི་རིན་ཐང་ཡོད་མི་འདི་ཚུ་ཨིན། ངོས་འཛིན་དམིགས་བསལ་འདི་ ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཨིན། ག་ཅི་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ རྒྱུ་ནོར་གྱི་ཐ་སྙད་སྲོལ་འཛིན་འདི་ ང་བཅས་ཀྱི་དགོ་དོན་ལུ་ ཁ་གསལ་ལངམ་སྦེ་མེད། གལ་ཆེའི་དཔེ་གཙོ་བོ་ཅིག་སྟོན་པ་ཅིན། ང་བཅས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་འོག་ལུ་ དངུལ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུ་ནོར མེན། ག་ཅི་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ དེ་གིས་ མི་ཡི་འདོད་པ་ཐད་ཀར་སྐོང་མི་ཚུགས། ང་བཅས་ཀྱིས་དེ་ ག་ཅི་གཞན་ཅིག་དང་བརྗེ་སོར་འབད་བའི་སྐབས་ དགོ་སྦྱོར་ཁོ་ན་ལས་མ་གཏོགས་མི་སྐོང་ (མི་མེད་གླིང་ཕྲན་ཅིག་ལུ་ལུས་པའི་མི་ཅིག་གིས་ དངུལ་རང་ངོ་མའི་རྒྱུ་ནོར་མེན་པ་ མགྱོགས་པོ་ར་ཤེས)། རྩུབ་གཙང་ ཆུ་དང་ས་ཆ་ལ་བུ་ རང་བཞིན་གྱི་སྦྱིན་པ་ཚུ་ཡང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུ་ནོར་མེན། ག་ཅི་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ མི་ག་གིས་ཡང་ དེ་ཚུ་མ་བཟོ། ང་བཅས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་འོག་ལུ་ མི་གིས་བཟོ་བཟོ་བའི་ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུ་ནོར་ཨིན། ག་ཅི་སྦེ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་གིས་ ང་བཅས་ཀྱི་འཚོ་བ་ལུ་རིན་ཐང་ཁ་སྐོང་འབད་ཚུགས། འདི་འབདཝ་ལས་ ང་བཅས་ཀྱིས་ རྒྱུ་ནོར་ག་དེ་སྦེ་གསར་བཟོ་འབདཝ་ཨིན་ན་སྐོར་ལས་ གཏམ་སླབ་པའི་སྐབས་ ང་བཅས་ཀྱི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི རྒྱུ་ནོར་གྱི་ངོས་འཛིན་དམིགས་བསལ་འདི་ སེམས་ཁར་འཛིན་ནི་ཁག་ཆེ། ང་གིས་ རྒྱུ་ནོར་ ཟེར་མི་ཐ་སྙད་འདི་ ནམ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་རུང་ ནཱ་ལུ་ངོས་འཛིན་འབད་མི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྒྱུ་ནོར ཟེར་མི་ལུ་གོ།¹

ཆ་གཞི་ཡངས་ཤོས་ཀྱི་སྒང་ལས་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱུ་ནོར་འདི་ རང་བཞིན་ མི་ཡི་ལཱ་ དང་ ལག་ཆས་ཚུ་ལས་གསར་བཟོ་འབད་ཡོད། དུས་རབས་བཅུ་བརྒྱད་པ་དང་བཅུ་དགུ་པའི་ ཀ་ཁ་མཁས་པའི་དཔལ་འབྱོར་སྨྲ་བ་ཟེར་མི་ཚུ་གིས་ གཞི་རྩ་གསུམ་པོ་འདི་ལུ་ སྐྱེད་སྐྲུན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན གསུམ་ཟེར་ངོས་འཛིན་འབད་ཡི། དེ་ཡང་ ས་གཞི ལཱ དང་ མ་དངུལ ཨིན། ས་གཞི ཟེར་མི་ཐ་སྙད་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་སྦྱིན་པ་ག་ར་ལུ་གོ། ལཱ ཟེར་མི་ཐ་སྙད་འདི་ མི་ཡི་འབད་བརྩོན་ལུ་གོ། མ་དངུལ ཟེར་མི་ཐ་སྙད་འདི་ ལག་ཆས་དང་འཕྲུལ་ཆས་ལ་བུའི་ མ་དངུལ་གྱི་ཅ་ཆས་ལུ་གོ།

ངོས་འཛིན་འདི་འོག་ལུ་ ས་གཞི ཟེར་མི་འདི་ ས་ཆའི་ས་ཆ་ཙམ་ལུ་མེན་པར་ རང་བཞིན་གྱིས་གཟུང་མེད་ཀྱིས་སྦྱིན་མི་ ག་ཅི་ལུ་ཡང་གོ། དེ་ཡང་ རླུང་ ས་རྡོ་ ཤིང་ དང་ ཆུ་ ལས་ ཕར་འཕྲུལ་ཕྲ་སྣང་གི་ཕྲ་ཐིག་ལུ་ཡང་གོ།²

ལཱ ཟེར་མི་ཐ་སྙད་འདི་ ཤིན་ཏུ་ཁ་གསལ་ཡོད་པ་དང་ རྒྱུ་ནོར་གྱི་སྐྱེད་སྐྲུན་ལུ་དམིགས་པའི་ མི་ཡི་འབད་བརྩོན་ ཡིད་དང་ལུས་ཀྱི་ ག་ར་ལུ་གོ།

མ་དངུལ ཟེར་མི་ཐ་སྙད་འདི་ རྒྱུ་ནོར་གསརཔ་གསར་བཟོ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་བཀོལ་མི་ ཧེ་མ་ལས་གསར་བཟོ་འབད་འབདཝ་ རྒྱུ་ནོར་ག་ར་ལུ་གོ། ནཱ་ལུ་ མ་དངུལ ཟེར་མི་འདི་ དངུལ་ལུ་མི་གོ། ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ མ་དངུལ་གྱི་ཅ་ཆས་ལུ་གོ། དེ་ཡང་ རྒྱུ་ནོར་གསརཔ་གི་སྐྱེད་སྐྲུན་ལུ་གྲོགས་རམ་འབད་མི་ འཕྲུལ་ཆས་ ཡང་ན་ ཁྱིམ་ལ་བུའི་ མི་གིས་བཟོ་བཟོ་བའི་དངོས་པོ་ཚུ་ཨིན། དུས་ཡུན་ནང་ ང་བཅས་ཀྱིས་སྤྱིར་བཏང་ལ་ ང་བཅས་ཀྱིས་སྤྱོད་པ་ ཡང་ན་མེདཔ་བཏང་པ་ལས་ལྷག་སྟེ་རྒྱུ་ནོར་གསར་བཟོ་འབདཝ་ཨིན། འདི་འབདཝ་ལས་ ང་བཅས་ཀྱི་མི་སྡེ་ཚུ་ལུ་ མ་དངུལ་གྱི་ཅ་ཆས་ལྷག་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན། ང་བཅས་ག་ཏེ་བལྟ་རུང་ མི་ཡི་རིགས་ལུ་ རྒྱུ་ནོར་གསརཔ་གི་སྐྱེད་སྐྲུན་ལུ་ གྲོགས་རམ་འབད་ནི་གྲ་སྒྲིག་སྦེ་ལངས་ཡོད་པའི་ བཟོ་གྲྭ་ ཡིག་ཚང་གི་ཁྱིམ་ གློག་རིག་ ཊག་སྣུམ་འཁོར་ དང་ འཁོར་ལམ་ ཚུ་མཐོངམ་ཨིན།

སྤྱིར་བཏང་སླབ་པ་ཅིན་ མི་གིས་འོང་འབབ་འཐོབ་ནིའི་ཐབས་ལམ་གཉིས་རྐྱངམ་ཅིག་ཡོད། དེ་ཡང་ ཁོང་གིས་ མི་སྡེ་ལུ་ཕན་འདེབས་འབད་དེ་འོང་འབབ་འཐོབ་ཚུགས་ ཡང་ན་ མི་སྡེ་ལས་འོང་འབབ་འདྲུད་བཏོན་འབད་ཚུགས།³ མི་ཚུ་གིས་ རིན་ཐང་ཅན་གྱི་ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་བྱིན་པའི་ཐོག་ལས་ མི་སྡེ་ལུ་ཕན་འདེབས་འབད་ཚུགས། མི་ཚུ་གིས་ ཁོང་གི་ལཱ་ལས་བརྟེན་ རྒྱུ་ནོར་སྐྱེད་སྐྲུན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ལུ་རིན་ཐང་ཁ་སྐོང་འབད་བའི་སྐབས་ ཁ་སྐོང་འབད་མི་རིན་ཐང་འདི་ ལས་གླ་སྦེ་དབྱེ་ལེན་འབད་ཚུགས། (དཔེར་ན་ འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་མི་ཅིག་གིས་ སྣུམ་འཁོར་ཅིག་ཉོ་སྟེ་ ཉམས་བཅོས་འབད་དེ་ ཤུལ་ལས་ དེ་ལས་ལྷག་པའི་དངུལ་ལུ་བཙོངམ་ད་ ཚོང་གི་ཁྱད་པར་འདི་ མོ་རའི་ལས་གླ་ལུ་འགྱུར); དེ་ལས་ མ་དངུལ་གྱི་ཅ་ཆས་ཚུ་གིས་ རྒྱུ་ནོར་སྐྱེད་སྐྲུན་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ལུ་རིན་ཐང་ཁ་སྐོང་འབད་བའི་སྐབས་ ཁ་སྐོང་འབད་མི་རིན་ཐང་འདི་ དཔལ་འབྱོར་སྨྲ་བ་ཚུ་གིས་མ་དངུལ་གྱི་ཕན་ཐོགས་ཟེར་སླབ་མི་འདི་ཨིན། (དཔེར་ན་ འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་མི་གིས་ དུས་ཚོད་སྐྱེལ་མི་ ནུས་ཤུགས་ཀྱི་ལག་ཆས་ཀྱི་ལག་ལེན་ལས་ ཁ་སྐོང་འབད་མི་རིན་ཐང་འདི་ འཕྲུལ་ཆས་བཟོ་མི་གི་མ་དངུལ་—མོ་རའི་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་ལག་ཆས་—གི་ཕན་ཐོགས་ཨིན།)⁴

མི་ཚུ་གིས་འོང་འབབ་འཐོབ་ཐངས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གཞན་འདི་ དཔལ་འབྱོར་སྨྲ་བ་ཚུ་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གླ་ཁྲལ ཟེར་སླབ་མི་འདི་འཐོབ་ནི་འདི་ཨིན། ཁོང་གིས་དེ་ མི་སྡེ་ལུ་རྒྱུ་ནོར་ཁ་སྐོང་འབད་བའི་ཐོག་ལས་མེན་པར་ ཐ་དང་མཉམ་པའི་རིན་ཐང་གི་རྒྱུ་ནོར་མ་བྱིན་པར་ མི་སྡེ་ལས་འོང་འབབ་འདྲུད་བཏོན་འབད་བའི་ཐོག་ལས་འབདཝ་ཨིན། དཔེར་ན་ མི་ཚུ་གིས་ ས་ཆ་བཙོང་སྟེ་དངུལ་འཐོབ་པའི་སྐབས་ ཁོང་གིས་ མི་གིས་བཟོ་བཟོ་བའི་རྒྱུ་ནོར་གང་ཡང་མི་སྡེ་ལུ་ཕན་འདེབས་མ་འབད་ནི་འདི་གིས་ མི་སྡེ་ལས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གླ་ཁྲལ་འདྲུད་བཏོན་འབདཝ་ཨིན།⁵

གླ་ཁྲལ་འདྲུད་བཏོན་གྱི་དཀའ་ངལ་འདི་ ག་དེམ་ཅིག་མི་ཚུ་གིས་ མི་སྡེ་ལས་གླ་ཁྲལ་འདྲུད་བཏོན་འབདཝ་ཨིན་ན་ དེ་ཙམ་གྱིས་ མི་ཚུ་ལུ་ཁོང་གི་ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་གི་དོན་ལུ་སྤྲོད་ནིའི་ ཐོན་ཁུངས་ཉུང་སུ་ལྷག་འོང་། མི་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ མི་སྡེ་ལས་ རྒྱུན་མ་ཆད་པར་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གླ་ཁྲལ་འདྲུད་བཏོན་འབད་ནི་འདི་གིས་ མི་སྡེ་ལུ་རིན་ཐང་ཁ་སྐོང་འབད་མི་—ལས་མི་ ཚོང་འབྲེལ་ཆུང་ཀུ་གི་ཇོ་བདག་ རང་དབང་གི་ལས་ཁྲ་འདྲ་མི་ དེ་བཟུམ་—ཚུ་ལུ་ འོང་འབབ་འཐོབ་ནིའི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཁ་ལག་གི་ཆ་ཤས་ཆུང་སུ་ཅིག་ལུས་ཨིན།

ལེའུ་ཤུལ་མམ་ཚུ་ནང་ ང་བཅས་ཀྱིས་ ཐ་སྙད་འདི་ཚུ་ལུ་ ཐབས་ལམ་སོ་སོ་ལས་ལོག་འགྱོ་ནི་ཨིན། སེམས་ཁར་འཛིན་དགོ་པའི་གལ་ཆེའི་དོན་ཚན་འདི་ རྒྱུ་ནོར་གྱི་སྐྱེད་སྐྲུན་གྱིས་ རང་བཞིན་གྱི་སྦྱིན་པ་ མི་ཡི་ལཱ་ དང་ ལག་ཆས་ཚུ་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་ནི་འདི་དང་ ང་བཅས་ཀྱིས་ མི་སྡེ་ལུ་རིན་ཐང་ཁ་སྐོང་འབད་མི་ ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་བྱིན་པའི་དོན་ལུ་གླ་ཆ་ལེན་ཚུགས་ ཡང་ན་ མི་སྡེ་ལུ་ཐ་དང་མཉམ་པའི་རིན་ཐང་གང་ཡང་གསར་བཟོ་མ་འབད་པར་ དངུལ་ཁོ་ན་འདྲུད་བཏོན་འབད་ཚུགས་ནི་འདི་ཨིན། ད་རེས་ ང་བཅས་ཀྱིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གཞི་རྩ་འདི་ཚུ་ལ་བལྟ་སྟེ་ ཁ་གསལ་བཟོ་ཚར་ནི་འདི་གིས་ ས་ཆ་གིས་ག་དེ་སྦེ་རིན་ཐང་འཐོབ་ཨིན་ན་ ང་བཅས་ཀྱིས་གཤེད་དཔྱད་འབད་ནིའི་ས་སྟེགས་གྲ་སྒྲིག་ཡོདཔ་ཨིན།