༡༠. ས་གནས་ཀྱི་རང་དབང་།

རྩྭ་གི་ལོ་མ་རེ་རེ་ལུ་ཡང་ས་གཞི་གུ་རང་གི་ས་ཆ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོ་གིས་ཁོ་རའི་སྲོག་དང་ ནུས་ཤུགས་ཐོབ་པ་བཟུམ་སྦེ་ མི་ཡང་ས་ཆ་ལུ་རྩ་བ་ཟུག་སྟེ་ ཁོ་གིས་ཁོ་རའི་སྲོག་དང་གཅིག་ཁར་ དད་པ་ཡང་འདི་ལས་ལེན་ཨིན།

— ཇོ་སེཕ་ཀོན་རཌ་ (༡༨༥༧–༡༩༢༤)

“ང་ལུ་ཨིང་ལིཤ་མི་ཚུ་ལུ་ཁོང་ཁྲོ་མེད་ རུང་ ཁོང་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་གོང་འཕེལ་ལུ་ང་ལུ་ཁོང་ཁྲོ་ཡོད” ཟེར་ མོ་ཧན་དྰ་སི་ཀེ་གྷནདི་གིས་གསུངས་ནུག ཁོ་འདི་ མ་ཧཱ་ཏྨ་ ཡང་ན་ བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་ ཟེར་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ཁོ་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སེར་ཚུ་ བྲི་ཊིཤ་གི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་དབང་འོག་ལས་ རང་དབང་ཐོབ་པའི་ལམ་ལུ་འཁྲིད་པའི་སྐབས་ ཁོ་རའི་འགན་ཁག་མི་ཐུབ་པའི་ཐུགས་དགོངས་དང་ རང་གི་དོན་ལུ་མེན་པར་རྒྱ་གར་གྱི་མི་སེར་ཚུ་ལུ་ཞབས་ཏོག་ཞུ་བའི་ཐུགས་སྐྱེད་ལས་བརྟེན་ཨིན། ཁོ་གིས་གསུང་འདི་ནང་ ཨིང་ལིཤ་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་གོང་འཕེལ་གྱི་སྐོར་ལས་གསུང་རུང་ གྷནདི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་ དབང་འཛིན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་གོང་འཕེལ ཟེར་སླབ་མི་ཚུའི་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཞི་བཀོད་དང་ལས་སྡེ་ཚུ་ལུ་སྐྱོན་བརྗོད་མཛད་ནུག དབང་འཛིན་གྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་གོང་འཕེལ་འདི་ མི་ཚུ་གིས་ ཁོང་རའི་འཕྲོད་བསྟེན་འདི་ ཁོང་སྡོད་སའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་གུ་བརྟེན་ཡོདཔ་མི་ཤེས་མི་ཚུ་གི་ཁྱད་ཆོས་ཨིན། ཁོང་གི་སོ་སོ་ཕྱེ་བའི་ཚོར་སྣང་ལས་བརྟེན་ ཡོན་ཏན་གྱི་གོང་འཕེལ་འདི་ཚུ་ནང་གི་མི་ཚུ་གིས་ གཙོ་བོ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཞི་བཀོད་ཡར་ལས་མར་སྦེ་དབང་ཤུགས་སྤྱོད་མི་ཚུ་ལས་བརྟེན་ གཞན་མི་ཚུ་ཚད་འཛིན་དང་དབང་འཛིན་འབད་ནིའི་འདོད་པ་སྐྱེཝ་ཨིན། གྷནདི་གིས་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་རེ་རེ་གི་རང་དབང་དང་རང་མོས་ཚུ་བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་ཅིན་ ལས་སྡེའི་གཙན་ཤུགས་འདི་ངེས་པར་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཁྱབ་འགྱོ་འོང་ཟེར་དགོངས་པ་བཞེས་ནུག ཁོ་གིས་ རང་སྐྱོང་ ཡང་ན་ སྭ་རཱ་ཛ ཟེར་བའི་གཞི་རྩ་འདི་ མི་སྒེར་དང་ ཚོང་ལས་ཁང་ དེ་ལས་གཞུང་ཚུ་གི་ཚད་ཡོད་པའི་རང་གི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ལུ་ཕན་ཐོགས་པའི་ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་དབང་ཤུགས་ཚུ་ལུ་ཕན་པའི་སྨན་སྦེ་ མཐོ་སྦེ་གཟུང་མཛད་ནུག

གྷནདི་གི་དགོངས་པ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ སྭ་རཱ་ཛ འདི་ མི་རེ་རེ་གི་རང་བཞིན་གྱི་རང་དབང་ངོས་ལེན་འབད་ནི་འདི་ཨིན། འདི་གིས་ ཚད་ཆེ་བའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གཅིག་སྒྲིལ་དང་མཐུན་སྦྱོར་གྱི་ཉམས་མྱོང་ལུ་ངེས་པར་དགོ་པའི་ ལས་སྒེར་དང་སྤྱི་གཉིས་ཀྱི་ལས་དོན་ནང་ མི་སྒེར་གྱི་རང་བརྟེན་ལུ་གཙོ་བོ་འཛིན། སྭ་རཱ་ཛ གིས་ སྤྱི་ཚོགས་འདི་ ས་གནས་ཀྱི་གཞི་རྩ་ལས་མར་ལས་ཡར་སྦེ་མེན་པར་ ཡར་ལས་མར་སྦེ་རྐྱངམ་ཅིག་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཚུགས་ཟེར་བའི་ཡིད་ཆེས་ལུ་རྒོལ་སྡོད། སྭ་རཱ་ཛ གི་མཐོང་སྣང་འདི་ ས་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་རང་སྐྱོང་གི་ལས་སྡེ་སྦེ་ཡོད་རུང་ ཁོང་གི་མཐའ་འཁོར་གྱི་གཞན་མངའ་དབང་ཡོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཚུ་ལུ་ ཁོང་གི་འབྲེལ་བ་ནང་འབྲེལ་མཐུད་ཡོད་པའི་གཅིག་ཨིན། སྭ་རཱ་ཛ གི་གཞི་རྩ་འདི་ ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ རྣམ་པ་དང་གཟུགས་མང་རབས་ཅིག་ནང་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ དེང་སང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་པ་ཚུ་གིས་ ཆུང་ཀུའི་གཞུང་གི་དོན་ལུ་སྐུལ་མ་འབད་བའི་སྐབས་ རིག་པས་ཤེས་པ་བཟུམ་སྦེ་ ས་གནས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་སྐུལ་མ་འབད་མི་སྡེ་ཚོགས་དང་ སྤྱི་ཚོགས་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་འབད་བརྩོན་ཚུ་གིས་ཡང་ ནང་གསལ་སྦེ་ངོས་ལེན་འབདཝ་ཨིན།

ཨིན་རུང་ དེང་སང་གི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་ལུ་འགྱོ་དོ་བཟུམ་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན། ས་ཆ་ལུ་གོང་ཚད་འོས་ལྡན་སྦེ་ལེན་མ་ཚུགས་པས་ ང་བཅས་ཆ་ཁྱབ་ལས་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ང་བཅས་རའི་ས་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལུ་ངེས་པར་ཕན་ཐོགས་མི་ཐུབ་པའི་ དེ་ལས་ ང་བཅས་རའི་ཁྱད་རྣམ་ཅན་གྱི་ལྕོགས་གྲུབ་དང་ དོ་འཁྲི་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ཁྱད་པར་འབད་ནིའི་འདོད་པ་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཉུང་སུ་ཡོད་པའི་ལཱ་འབད་དགོ་པའི་སྦྲགས་ཟོན་འབདཝ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ད་ རང་གི་ལས་གཡོག་འབད་ནི་དང་ ང་བཅས་རའི་མི་སྒེར་གྱི་རང་བཞིན་ལུ་ཁྱད་རྣམ་ཅན་སྦེ་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ལག་ཤེས་ཚུ་སྦྱང་བརྡར་འབད་ནིའི་གོ་སྐབས་ཚུ་ དུས་ཡུན་འགྱོ་བའི་སྐབས་ཉུང་སུ་འགྱོ་དོ་བཟུམ་མཐོངམ་ཨིན། ག་ཅི་འབད་ ང་བཅས་ཀྱིས་ མི་གི་གོང་འཕེལ་ནང་ དབང་ཤུགས་ལྟེ་གཅིག་ཡོངས་སུ་སྦྱོར་ནི་དང་ ཡར་ལས་མར་སྦེ་གྲོས་ཐག་གཅད་ནིའི་ཕྱོགས་ལུ་ ཆ་མཐའ་མེད་པའི་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་འདི་མཐོང་དོ་གོ? འདི་ ང་བཅས་རའི་འཛམ་གླིང་འདི་ གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་དང་འཕྲུལ་རིག་ལས་བརྟེན་ ཡར་སེང་སྦེ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་མཐུད་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ཨིན་ན ཡང་ན་ ག་ཅིག་གཞན་གཏིང་ཟབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅིག་ཡོད་ག?

ང་བཅས་ཀྱིས་ མི་མང་གི་འོང་འབབ་ཀྱི་རིམ་ལུགས་ཀྱིས་ མི་སྒེར་དང་སྤྱི་ཚོགས་གཉིས་ཀྱི་མི་གི་ཚེ་སྲོག་ལུ་ཐད་ཀར་ཤུགས་འདྲེན་འབད་མི་ སྤྱོད་པའི་སྐུལ་མ་གསར་བསྐྲུན་འབདཝ་ཨིན་ཟེར་མཐོང་ཡི། སྐྱོ་ཉེས་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ནང་ ས་གནས་ལུ་བསྡུ་ལེན་འབད་མི་ བཟོ་སྐྲུན་དང་སྤྱོད་སྤྱོད་ཀྱི་ལས་དོན་ཚུ་ལུ་ཁྲལ་གྱི་འོང་འབབ་འདི་ ལེ་ཤ་ཅིག་ཐད་ཀར་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་གཏང་ནི་དང་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལས་ ག་ལེར་སྦེ་ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་ལོག་སྟེ་བགོ་བཀྲམ་འབདཝ་ཨིན། དཔེར་ན་ འོང་འབབ་དང་གླ་ཐོ་ཁྲལ་ཚུ་ སྤྱིར་བཏང་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གཞུང་གིས་བསྡུ་ལེན་འབདཝ་ཨིན་ རུང་ དེ་ལས་ ག་ལེར་སྦེ་ས་གནས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལོག་འགྱོཝ་ཨིན། ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ དབང་ཤུགས་ལྟེ་གཅིག་སྦྱོར་ནི་ལུ་ ཐབས་ལམ་གཉིས་ལས་སྐུལ་མ་འབདཝ་ཨིན།

དང་པ་ ག་ཅི་འབད་ ཁྲལ་གྱི་འོང་འབབ་འདི་ མངའ་སྡེ་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་ཡར་མ་བཏང་པའི་ཧེ་མ་ ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་མ་བཞག་པས་ དཔལ་འབྱོར་དང་དབང་ཤུགས་འདི་ གཙོ་བོ་གྲོས་ཐག་གཅད་མི་ཉུང་ཤོས་ཅིག་གི་ལག་ཁར་ལྟེ་གཅིག་འགྱོཝ་ཨིན། དབང་ཤུགས་ཀྱི་གོ་གནས་འདི་འདྲཝ་ཡོད་པའི་མི་ཚུ་གིས་ ཐོག་མར་དཔལ་འབྱོར་གསར་བསྐྲུན་འབད་མི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལུ་མེན་པར་ དཔལ་འབྱོར་ལེ་ཤ་ཅིག་ རང་གི་ཁེ་ཕན་ཡང་ན་ སྐུལ་འཛིན་གྱི་འབད་བརྩོན་གྱི་ཁེ་ཕན་ལུ་ལོག་གཏང་ཚུགསཔ་ཨིན།

གཉིས་པ་ གལ་སྲིད་ ཁྲལ་གྱི་འོང་འབབ་འདི་ ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་ལོག་འགྱོ་ཡོདཔ་ཅིན་ འདི་ཐོག་མར་འཐེན་ཡོད་པའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཆ་ཤས་ཆུང་ཀུ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ལོག་འགྱོ་ནི་དང་ སྤྱིར་བཏང་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་འགྱོཝ་ཨིན། ལམ་ལུགས་འདི་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཚུ་དང་གཞུང་གི་གནས་རིམ་མཐོ་བ་ཚུའི་བར་ན་ མང་གཙོའི་སྙིང་སྟོབས་དང་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ཕྲོད་བསྟེན་མེད་པའི་བརྟེན་འགྱུར་གསར་བསྐྲུན་འབད་ནི་ཙམ་མེན་པར་ ས་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཚུ་ ཐོག་མར་ཁོང་རའི་གཡོག་ཡོད་པའི་ ངེས་པར་དགོ་པའི་དཔལ་འབྱོར་ལེན་ནིའི་དོན་ལུ་ འཐབ་འཛིང་འབད་དགོ་པའི་སྦྲགས་ཟོན་འབདཝ་ཨིན།

གྷནདི་གིས་ ཡར་ལས་མར་སྦེ་འགྱོ་བའི་ལམ་ལུགས་འདི་ སྤྱིར་བཏང་མི་སྒེར་ལུ་གནོད་པ་ཡོདཔ་ངོས་ལེན་མཛད་མི་འདི་བཟུམ་སྦེ་ ང་བཅས་ཀྱིས་ཡང་ མི་ཚུ་ ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་དབང་ཡོད་ཀྱི་སྒྲིང་སྒྲིང་སྡོད་ཚུན་ཚོད་ རྐྱངམ་ཅིག་ སྤྱི་ཚོགས་ཚུ་ དུས་ཡུན་འགྱོ་བའི་སྐབས་དར་ཁྱབ་འགྱོ་ཚུགས་ཟེར་ངོས་ལེན་འབད་ན་འདི་ ཤེས་རབ་ཨིན། འདི་འབདཝ་ལས་ མདུན་སྐྱོད་འབད་ནི་ལུ་ ང་བཅས་ཀྱིས་ སྭ་རཱ་ཛ གི་ཤེས་རབ་—རང་སྐྱོང་དང་ས་གནས་ཀྱི་རང་དབང་གི་ཤེས་རབ་འདི་ བསམ་གཞིགས་འབད་དགོ: ང་བཅས་རའི་དངུལ་འདི་ མར་སྦེ་མེན་པར་ ཡར་སྦེ་འགྱོ་བ་ཅིན་རྐྱངམ་ཅིག་ ང་བཅས་ ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་ཡོངས་སུ་དབང་ཡོད་འགྱོ་འོང་། ས་གནས་ལུ་གསར་བསྐྲུན་འབད་མི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ གྲོང་ཁྱེར་དང་ མངའ་སྡེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱི་གི་གནས་རིམ་ལུ་མ་གཏང་པའི་ཧེ་མ་ ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་ ཐོག་མར་བཞག་ དགོ ས་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ས་ཆའི་ཕན་འདེབས་ཀྱིས་ མར་ལས་ཡར་འགྱོ་བའི་ལམ་ལུགས་འདི་ལེན་ཚུགས་པའི་ནུས་པ་ཡོད། དཔལ་འབྱོར་ཆ་མཉམ་རང་བཞིན་ལས་འཐོན་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ཚོགས་ས་ཆའི་ཕན་འདེབས་ལས་འཐོན་པའི་འོང་འབབ་ཚུ་ ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་ ཤུགས་ཆེ་ཤོས་དང་ དབང་ཡོད་ཤོས་ དེ་ལས་ ཕན་ཐོགས་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ནང་དཔལ་འབྱོར་བཞག་ནིའི་ གཙོ་བོའི་འཕྲུལ་ཆས་སྦེ་འགྱོ་ཚུགས།⁵⁹

ས་ཆ་སྤྱོད་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་དབང་ཚུ་ (ལེའུ་༨ པ་ སྤྱི་ཚོགས་སོར་ཆུད་འབད་ནི། ལུ་བལྟ་) འདི་ དཔལ་འབྱོར་ས་གནས་ཀྱི་གནས་རིམ་ལུ་བཞག་ནིའི་ཕན་ཐོགས་ཅན་གྱི་ཐབས་ལམ་ཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ སྤྱི་ཚོགས་ཚུ་གིས་ ས་ཆ་སྤྱོད་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་དབང་དང་འབྲེལ་བའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ལས་ རྟག་བརྟན་གྱི་འོང་འབབ་ཐོབ་ཡོདཔ་ལས་ཨིན། དཔེ་འདི་ ང་བཅས་རའི་ད་ལྟོའི་གནས་སྟངས་དང་ཁྱད་པར་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཡོད། འདི་ནང་ ས་ཁོངས་ཅིག་བཙོང་བའི་སྐབས་རེ་རེ་ལུ་ དངུལ་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ཚུ་གིས་ ས་ཆ་འདི་དུས་ཡུན་འགྱོ་བའི་སྐབས་གོང་ཚད་མཐོ་སུ་འགྱོ་མི་ལས་ གོང་ཚད་མཐོ་སུ་སྤྲོད་དགོ་མི་ཉོ་མི་ཚུ་ལུ་དངུལ་འབྲེལ་བྱིནམ་ཨིན། ལམ་ལུགས་འདི་ལས་བརྟེན་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ དངུལ་འབྲེལ་སྡེ་ཚན་དང་ ས་ཁོངས་བདག་པོ་ཚུ་གིས་ སྒེར་གྱི་བཟོ་ནི་དང་འཐེན་ནི་འབདཝ་ཨིན། ས་ཆ་སྤྱོད་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་དབང་ཚུ་གིས་ ལྡོག་ཕྱོགས་ལས་ འདི་འདྲཝ་གི་སྤྱོད་པ་ལུ་འགོག་ཐབས་འབདཝ་ཨིན། ག་ཅི་འབད་ ས་ཆ་སྤྱོད་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་དབང་ཚུ་གིས་ ས་ཆའི་བཙོང་ཚད་འདི་ཤུགས་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མར་ཕབ་འབདཝ་ལས་ཨིན། ཉོ་མི་ཚུ་གིས་ ས་ཆ་སྤྱོད་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོབ་དབང་དང་འབྲེལ་བའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཉོ་ནི་ལུ་ ཕྱི་ཁའི་དངུལ་འབྲེལ་ཡོད་ན་ཡང་ ཉུང་སུ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་དགོ