3. རང་དབང་ཅན་གྱི་གོང་ཚོང་།

སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དྲང་བདེན་ཡང་མེད་པར་ ཡང་ན་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འགྲོ་བའི་རང་དབང་ཅན་གྱི་གོང་ཚོང་རིམ་ལུགས་ཡང་མེད་པར་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་མ་བརྟེན་པར་ ཡུན་རིང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་མི་ཚུགས།

— ཀྲིས་ཕེ་ཌར་
ཌིཔ་ཀོ་ལེཇ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་མཐུན་ཕོགས་སློབ་དཔོན།

ངེས་པར་དུ་རང་དབང་ཅན་གྱི་གོང་ཚོང་གཅིག་ ཆ་སྙོམ་ཡོད་པའི་སྤྱི་ཚོགས་གང་རུང་གི་འཕྲོད་བསྟེན་ཡོད་པའི་ཡན་ལག་ཅིག་ཨིན། མི་ཚུ་ལུ་དགོས་འདོད་ཡོད་པའི་ཅ་དངོས་དང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་གི་བཟོ་སྐྲུན་དང་ཚོང་འབྲེལ་ལུ་ཤུགས་རྐྱེན་འབད་ནིའི་གོ་སྐབས་འདྲ་མཉམ་ཡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ གོང་ཚོང་ཚུ་རང་དབང་ཅན་འགྱོ་ཨིན། མི་ཚུ་གིས་ཅ་དངོས་ཡང་ན་ཞབས་ཏོག་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་འགྲན་བསྡུར་འབད་བའི་སྐབས་ ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ཕན་ནུས་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ ཡང་ན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ ཡང་ན་སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གོང་ཚོང་ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ གོང་ཚོང་གི་གོང་ཚད་གཏན་འབེབས་བཟོ་ཚུགས། ཁོང་ཚུ་གིས་མཐའ་འཛིན་གཅིག་ཐོབ་ཨིན། ཨིན་རུང་ མཐའ་འཛིན་ཚུ་གི་དཀའ་ངལ་འདི་ ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ མཐའ་འཛིན་ཐོབ་མི་ཚུ་ལུ་ དེ་དང་མཐུན་པའི་རིན་ཐང་གི་ཅ་དངོས་དང་ཞབས་ཏོག་མ་སྤྲོད་པར་ སྤྱི་ཚོགས་ལས་དངུལ་འཐུ་ནིའི་ལྕོགས་གྲུབ་སྤྲོད་ནི་འདི་ཨིན།⁸

ལས་སྡེ་གཅིག་པོ་གཅིག་ལུ་ གོང་ཚོང་གཅིག་གི་ཐོག་ལུ་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཚད་འཛིན་ཡོད་པའི་སྐབས་ འདི་ལུ་ མཐའ་འཛིན་གཏན་འཁེལ་ ཟེར་སླབ་ཨིན། ཨིན་རུང་ མཐའ་འཛིན་འདི་ གོང་ཚོང་འདི་ ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་མཁོ་འདྲེན་འཕར་མི་ཚུགས་པའི་ཁར་ ཆ་མཉམ་གསརཔ་ཚུ་ལུ་སྒོ་བསྡམས་ཡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ཡང་འབྱུང་སྲིད། འདི་ཚུ་ལུ་ འཛུལ་ཞུགས་མཐའ་འཛིན་ ཟེར་སླབ་ཨིན། ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ཕྱི་ཁའི་ལས་སྡེ་ཚུ་ ད་ལྟོ་གོང་ཚོང་ནང་ཞུགས་ཡོད་པའི་ལས་སྡེ་གཞན་ཅིག་གིས་ ཕྱི་ཁའི་ལས་སྡེ་ལུ་ རང་གི་གོང་ཚོང་གི་ཁེ་དབང་ཚུ་སྤོ་བཤུད་འབད་ནིའི་འདོད་པ་མེད་ཚེ་ གོང་ཚོང་ནང་ཞུགས་མི་ཚུགས་ནི་འདི་ཨིན།

ཐོག་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ཨིན་ཊར་ནེཊ་ཌོ་མེན་ཚུ་གི་གོང་ཚོང་—དཔེར་ན་ “.com” ཡང་ན་ “.org” ཟེར་མཇུག་བསྡུ་མི་ཚུ་—འདི་འཛུལ་ཞུགས་མཐའ་འཛིན་ཅིག་ཨིན། ངོ་མའི་ཌོ་མེན་མིང་ཚུ་ ལོག་སྟེ་བཟོ་མི་ཚུགས་ནི་འདི་ལས་ (དཔེར་ན་ progress.org གཞན་ཅིག་འབྱུང་མི་ཚུགས) དང་ ཡི་གུ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་སྦྲགས་ཚུགས་པའི་གྲངས་འདི་ཚད་ཡོད་ཙམ་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ཡོད་ནི་འདི་ལས་ ད་རིས་ནངས་པ་ ཐོག་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ཨིན་ཊར་ནེཊ་ཌོ་མེན་མིང་གི་གོང་ཚོང་འདི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་གོང་ཚོང་ཅིག་མེན་པར་ མཐའ་འཛིན་ཅན་གྱི་གོང་ཚོང་ ཅིག་ཨིན། ཨིན་ཊར་ནེཊ་ཌོ་མེན་ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་འདོད་མི་མི་མང་ཤོས་ཀྱིས་ཤེས་དོ་བཟུམ་སྦེ་ ཌོ་མེན་མིང་ལེགས་ཤོམ་མང་ཤོས་ཅིག་ ངོ་མ་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཅན་གྱི་སྦྱོར་བ་ནང་མི་འཐབ་པར་ ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་གོང་ཚད་ལུ་ལོག་ཚོང་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ མིང་ཚུ་ཚད་འཛིན་འབད་མི་ མི་ངོ་དང་ཀམ་པ་ནི་ཚུ་གི་བདག་དབང་ཐོབ་སྟེ་ཡོད།

ས་ཆའི་བདག་དབང་འདི་ཡང་འཛུལ་ཞུགས་མཐའ་འཛིན་ཅིག་ཨིན། ས་ཆ་འདི་ས་གནས་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ མཁོ་འདྲེན་འཕར་མི་ཚུགས་ནི་འདི་ལས་ རང་བཞིན་གྱིས་དཀོན་པོ་ཨིན། ས་ཆ་གསརཔ་བཟོ་མི་ཚུགས་ནི་འདི་ལས་ མི་ཚུ་ས་བདག་འགྱོ་ནི་འདོད་ཚེ་ ད་ལྟོ་ལས་རང་ས་ཆ་བདག་འཛིན་འཐབ་མི་ཅིག་ལས་ས་ཆ་ཉོ་དགོ། ས་ཆའི་བདག་དབང་འདི་འཛུལ་ཞུགས་མཐའ་འཛིན་ཅིག་ཨིན་ཟེར་བའི་ལྟ་བ་འདི་ ཐོག་མར་ངོ་མཚར་བ་བཟུམ་ཅིག་སྣང་ནི་ཨིན་ ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ང་བཅས་ར་ལས་འགའ་རེ་རྐྱངམ་ཅིག་ ས་ཁྱིམ་གྱི་གོང་ཚོང་འདི་ལ་ལུགས་འདི་ནང་ལྟ་ནི་ལུ་སློབ་སྦྱོང་འབད་ནུག། དེ་འབདཝ་ད་ གནད་དོན་འདི་ལྟ་ཚུལ་གཞན་ཅིག་ལས་བལྟ་གེ། ས་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ནི་ལུ་གོང་ག་དེ་ཅིག་འགྱོཝ་སྨོ? ག་ནི་ཡང་མེད་ ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ས་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ཚུགས་ ཨིན་རུང་ མི་ཚུ་གིས་ས་ཆ་ལས་དངུལ་འཐོབ་ཨིན། ས་ཆ་ནང་གི་ས་ཁྱིམ་གོང་ཚོང་འདི་ མཐའ་འཛིན་ཅིག་འགྱོ་དགོཔ་ཨིན་ ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ང་བཅས་ཀྱི་གོང་གི་ངོས་འཛིན་ལྟར་དུ་ མཐའ་འཛིན་ཚུ་གིས་ ཞུགས་མི་ཚུ་ལུ་ མི་གིས་བཟོ་བའི་ཅ་དངོས་དང་ཞབས་ཏོག་ དེ་དང་མཐུན་པའི་རིན་ཐང་ཅན་མ་སྤྲོད་པར་ སྤྱི་ཚོགས་ལས་དངུལ་འཐུ་ནིའི་ལྕོགས་གྲུབ་སྤྲོད་ནི་འདི་ཨིན།

ས་ཁྱིམ་འཐུས་མི་ དངུལ་འབྲེལ་ཚོང་ལས་བདག་པོ་ དང་ རྒྱུ་དངོས་འཛིན་སྐྱོང་པ་ཚུ་གིས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཤེས་ནི་ཨིན་ ས་གནས ཀྱིས་ ས་ཆ་ཡང་ན་རྒྱུ་དངོས་གཅིག་ལུ་ གཞན་ཅིག་གི་ཐོག་ལས་ འགྲན་བསྡུར་གྱི་ཁེ་ཕན་ཅིག་སྤྲོད་ཚུགས། གོང་ཚད་མཐོ་བའི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་གི་ཁྱིམ་ཞན་གཉན་ཅིག་ ས་ཆ་ཞན་གཉན་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་གི་ཚད་འདྲ་མཉམ་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁྱིམ་གོང་ཚད་མཐོ་བ་ཅིག་ལས་ རིན་ཐང་ཆེ་བ་ཡོདཔ་ཨིན། ག་ཅི་འབད? ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ས་གནས་ཅིག་ནང་ཡོད་པའི་འདོད་འོས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་གིས་ ས་ཆ་ལུ་རིན་ཐང་སྤྲོདཔ་ཨིན་ ཁྱད་ཆོས་འདི་ཚུ་ རྒྱུ་དངོས་བདག་པོ་རང་གིས་ ཕྱོགས་གཅིག་ལས་བཟོ་མི་ཚུགས། འདོད་འོས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འདི་ཚུ་ མཐའ་འཁོར་གྱི་ཁོར་ཡུག་ནང་ཡོད་པའི་ནོར་འབྱོར་ སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་ དང་ ཁེ་ཕན་ཚུ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་ཐོབ་ཚུགས།

ས་གནས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་འདི་ གོང་ཚོང་གི་མཐའ་འཛིན་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་ལས་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱུ་དངོས་བདག་པོ་ཚུ་གིས་ས་ཆ་ལས་ཁེ་འཐོབ་ཚུགས། མི་ཚུ་གིས་ས་ཆ་ཅིག་ཉོ་བའི་སྐབས་ ཁོང་གི་བདག་དབང་གིས་ ཁོང་ར་གི་_ས་ཆ_ལས་ཐོབ་པའི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ལས་ སྤྱི་ཚོགས་གཞན་ཚུ་ཕར་བཙོང་ནིའི་ཐོབ་དབང་སྤྲོདཔ་ཨིན་ ཁེ་ཕན་འདི་ཚུ་ རང་བཞིན་ལས་དང་ དེ་སྦེ་ར་ཐོག་མར་སྤྱི་ཚོགས་འདི་གིས་ར་སྤྲོད་མི་ ཅ་དངོས་དང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཡོད་མི་ལས་ར་འབྱུང་རུང་ཡང་། ཉོ་མི་ཚུ་གིས་ ས་ཆ་ལུ་ བཙོང་ཐོབ་འཛུལ་ཞུགས་ཀྱི་ཐོབ་དབང ཚུ་གི་དོན་ལུ་འཐུས་སྤྲོདཔ་ཨིན་ ད་ལྟོ་ས་ཆ་གཅིག་པོ་འདི་གིས་སྤྲོད་མི་ ས་གནས་ཀྱི་ཁེ་དབང་ཚུ་ལས་ཕར་བཙོང་མི་ མི་ཆ་མཉམ་ལུ་མེན་པར་ གོང་གི་ས་བདག་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་འཐུས་སྤྲོདཔ་ཨིན། ཕར་བཙོང་མི་མི་འདི་ཚུ་ས་གནས་གཞན་ནང་སྡོད་ཚུགས་རུང་ དེ་བཟུམ་གྱི་འཛུལ་ཞུགས་མཐའ་འཛིན་ཚུ་ས་གནས་གཞན་ནང་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། ང་བཅས་རང་ ཉོ་མི་གཅིག་པོ་གཅིག་ལུ་ ས་གོ་འདི་གི་སྟེང་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་ ཁོང་གི་ཕར་བཙོང་ནི་ལས་བརྟེན་ གནོད་སྐྱོན་ཕོག་མི་ཚུ་ལུ་ ཁོང་གིས་སྐྱིན་འཇལ་མ་འབད་པར་ བདག་པོ་འབད་བཅུག་པའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རིམ་ལུགས་ཅིག་ནང་སྡོདཔ་ཨིན།

ང་བཅས་ར་ལུ་ ས་ཆ་སྟོངཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བསམ་གེ། ང་བཅས་ར་གིས་ ས་ཆ་འདི་ མི་གཞན་ཅིག་ལུ་ ལོ་རེ་རེ་ལུ་ ཌོ་ལར་ ༦,༠༠༠ རེ་ལུ་ གོང་ཚོང་འཛུལ་འཁོར་ནང་གཡར་ཚུགས་ ཡང་ན་ ང་བཅས་ར་གིས་རང་ལག་ལེན་འཐབ་ཚུགས། འདི་གི་ལོ་བསྟར་གོང་ཚོང་གི་རིན་ཐང་ ཌོ་ལར་ ༦,༠༠༠ འདི་ ས་ཆ་འདི་གི་ས་གནས་འདི་ནང་སྤྲོད་པའི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ཐོབ་ནིའི་དོན་ལུ་ མི་ངོ་གཞན་ཚུ་གིས་སྤྲོད་ནི་འདོད་མི་གི་རིན་ཐང་ཨིན། ལན་གཅིག་སླབ་པ་ཅིན་ གྱངས་ཁ་འདི་གིས་ ང་བཅས་ར་ལུ་ ས་ཆ་འདི་གི་ས་གླ་སྤྲོདཔ་ཨིན། ས་ཆ་འདི་ནང་ ཞིང་ལས་ཆུང་ཀུ་ཅིག་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཌོ་ལར་ ༩,༠༠༠ ལུ་ དུས་ཚོད་འཕྲོ་མཐུད་ཞིང་པ་ཅིག་གླ་གེ་ དེ་ལས་ ཌོ་ལར་ ༣,༠༠༠ ལུ་ཡོ་ཆས་ཡང་ཉོ་གེ། སྐབས་ཚིགས་ཀྱི་མཇུག་ལུ་ ཞིང་ལས་འདི་གིས་ ཌོ་ལར་ ༢༠,༠༠༠ གི་རིན་ཐང་ཡོད་པའི་ཞིང་ཐོན་སྐྱེད་ཚུགས་ཟེར་བལྟ་གེ (ཐིག་ཁྲམ་ ༣-༡)།

ཐིག་ཁྲམ་ ༣-༡: ཞིང་ལས་ཁེ་འཐོབ།

ང་བཅས་ར་གིས་ཤེས་ནི་ཨིན་ ང་བཅས་ར་ལུ་ཡོད་པའི་ས་ཆ་གི་གཡར་གླའི་རིན་ཐང་—མི་གཞན ཚུ་ལུ་གོ་སྐབས་ཡོད་ཚེ་ ས་ཆ་ལག་ལེན་འཐབ་ནིའི་ཁེ་དབང་གི་དོན་ལུ་ ག་དེ་ཅིག་སྤྲོད་ནི་ཨིན་ནའི་—འདི་ ལོ་ལུ་ ཌོ་ལར་ ༦,༠༠༠ ཨིན། ཨིན་རུང་ ང་བཅས་ར་གིས་ས་ཆ་འདི་བདག་འཛིན་འཐབ་སྟེ་ མཐའ་འཛིན་གྱི་གནས་ཚད་ནང་ཡོད་ནི་འདི་ལས་ ང་བཅས་ར་གིས་རང་ལུ་ ཌོ་ལར་ ༦,༠༠༠ གི་གོང་འདི་སྤྲོད་ཚུགས།⁹ རྒྱུ་དངོས་བདག་པོ་འབད་ནི་འདི་ལས་ ང་བཅས་ར་གིས་ས་ཆ་གི་བདག་དབང་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཁེ་ཕན་ ཌོ་ལར་ ༦,༠༠༠ འཕར་མ་ཐོབ་ཚུགས། ཐོན་ཁུངས་འདི་གོང་ཚོང་ལས་_བཀག་སྡོམ_འབད་བའི་སྐབས་ གོང་ཚོང་འདི་རང་ཕར་བཙོང་མི་ལུ་སྐྱིན་འཇལ་འབད་མི་འཐོབ་ནི་འདི་ལས་ གོང་ཚོང་འདི་མཚན་མ་ལས་སོ་སྦེ་ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན། ང་བཅས་ར་ས་བདག་ཚུ་གིས་ ཉོ་བའི་སྐབས་ ང་བཅས་རའི་ས་ཆ་གི་དོན་ལུ་ དྲང་བདེན་གྱི་གོང་ཚོང་རིན་ཐང་སྤྲོད་རུང་ ང་བཅས་ར་གིས་ཉོ་བའི་གོང་ཚད་འདི་ མི་ངོ་གཞན་ཅིག་—གོང་གི་རྒྱུ་དངོས་བདག་པོ—ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་སྤྲོདཔ་ཨིན་ ཕར་བཙོང་མི་གོང་ཚོང་ཞུགས་མི་ཆ་མཉམ་ལུ་མེན།

ལྟ་བའི་ཐོག་ལས་ མ་རྩའི་རིང་ལུགས་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་རིམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན་ མི་ཚུ་གིས་ འགྲན་བསྡུར་ཅན་གྱི་རང་དབང་ཅན་གྱི་གོང་ཚོང་ནང་ ཅ་དངོས་དང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་རང་དབང་སྦེ་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་བཅུག་ནི་འདི་ཨིན། ཨིན་རུང་ ས་ཆ་གི་ཐད་ཀར་གྱི་བདག་དབང་འདི་གིས་ འཛུལ་ཞུགས་མཐའ་འཛིན་ཅིག་བཟོ་ནི་འདི་ལས་ འདི་གིས་རང་དབང་ཅན་གྱི་གོང་ཚོང་གི་འགྲུལ་སྤྱོད་ལུ་ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན། ང་བཅས་རའི་གོང་ཚོང་ཚུ་རང་དབང་ཅན་ཨིན་ཟེར་ ལོག་སྟེ་ཡིད་ཆེས་འབད་མི་ལས་ ང་བཅས་ར་གིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཚད་ལས་འགལ་བའི་གོ་མི་རྟོགས་པ་ཅིག་བཟོ་ནུག། མ་རྩའི་རིང་ལུགས་འདི་ དུས་རབས་ལེ་ཤའི་རིང་ རང་དབང་ཅན་གྱི་གོང་ཚོང་རིམ་ལུགས་ཀྱི་འཇོན་ཐངས་ལུ་ང་རྒྱལ་འཛིན་ནུག་ ཨིན་རུང་ མ་རྩའི་རིང་ལུགས་འདི་གིས་ མི་ཚུ་གིས་ས་ཆ་དང་རང་བཞིན་གྱི་གཞན་ལེགས་སྐྱེས་ཚུ་མཐའ་འཛིན་འབད་བཅུག་ནི་འདི་ལས་ ང་བཅས་ར་གིས་ཧ་གོ་དགོ་ གོང་ཚོང་ཚུ་ནམ་ཡང་_ངོ་མ་སྦེ་རང་དབང་ཅན_མ་འགྱོ་མི་ལུ་ ང་བཅས་ར་ལུ་ནམ་ཡང་_ངོ་མའི་མ་རྩའི་རིང་ལུགས_མེད་པ་འགྱོ་ནི་མས། དེ་འབདཝ་ད་ གོ་མི་རྟོགས་པ་འདི་ལས་བརྟེན་ ང་བཅས་ར་ལས་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ མ་རྩའི་རིང་ལུགས་—ཡང་ན་ ཉུང་ཤོས་ར་ མ་རྩའི་རིང་ལུགས་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་མི་—འདི་ལུ་ ཧང་སངས་ཀྱི་ངོ་རྒོལ་ཐོག་ལས་བལྟ་ནིའི་ལམ་སྲོལ་ཡོད། འདི་འོས་ལྡན་ཨིན་ ང་བཅས་རའི་ད་ལྟོའི་མ་རྩའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལག་ལེན་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་གཡོ་སྒྱུ་དང་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ཉམས་འགྱོ་ནི་ལུ་ ཤུགས་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འགན་ཁག་ཡོད།

གོང་ཚོང་ཚུ་གི་རང་དབང་འདི་ ངོ་མ་སྦེ་ར་ མཐའ་འཛིན་ཅན་གྱི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་འགོག་ཐབས་འབད་དེ་ཡོད་པའི་སྐབས་ གོང་ཚོང་ཚུ་རང་དབང་ཅན་ཨིན་ཟེར་བའི་ཡིད་ཆེས་འཁྲུལ་བ་འདི་ ད་ལྟོ་ནངས་པ་འཛམ་གླིང་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། ཨིན་རུང་ ང་བཅས་རའི་ད་ལྟོའི་མ་རྩའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལག་ལེན་འདི་ སྡུག་བསྔལ་བཟོ་མི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རིམ་ལུགས་གཅིག་པོ་མེན། དཔལ་འབྱོར་གྱི་རིམ་ལུགས་གཞན་ཚུ་ཡང་བསམ་ཞིབ་འབད་གེ། དཔེར་ན་ ས་གཞུང་རིང་ལུགས འདི་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བདག་འཛིན་དང་ཚད་འཛིན་འབད་བའི་རིམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན། འདི་གིས་སྒེར་གྱི་ནོར་འབྱོར་བཟོ་སྐྲུན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མེད་པ་བཟོ་ནིའི་གདམ་ཁ་སྤྲོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས འདི་ མ་རྩའི་རིང་ལུགས་དང་ས་གཞུང་རིང་ལུགས་ཀྱི་བར་ནའི་ས་ཁ་ཅིག་ནང་ཡོད། མ་རྩའི་རིང་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་གཉིས་ཀ་གིས་ མི་ངོ་ཚུ་ལུ་ ཁོང་གི་ཅ་དངོས་དང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་གི་དོན་ལུ་སྐྱིན་འཇལ་འཐོབ་བཅུག་ནི་འདི་ཨིན་ ཨིན་རུང་ མི་ངོ་ཚུ་ལུ་ས་ཆ་མཐའ་འཛིན་འབད་ཡང་བཅུག་ནི་འདི་ཨིན། གཞན་ཁར་ ས་གཞུང་རིང་ལུགས་འདི་གིས་ མི་ཚུ་གིས་ནོར་འབྱོར་བཟོ་སྐྲུན་ལས་དངུལ་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ལྕོགས་གྲུབ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གཡོ་འཁྲུག་གི་རྩ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཅིག་སྦེ་སྟོན་ཏེ་ ནོར་འབྱོར་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྤྱི་སྡེ་ཅན་བཟོཝ་ཨིན། རིམ་ལུགས་གསུམ་ཆ་རང་ སྤྱི་སྡེ་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་ཐབས་ཤེས་འཐོབ་མི་ཚུགས་ ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ ས་ཆ་མཐའ་འཛིན་འབད་དེ་ སྒེར་སྡེ་ཚུ་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ལས་ས་གླ་འཐུ་མི་འདི་གི་ལམ་ལུགས་དང་ འཐུ་ནི་འདི་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ལུ་ག་དེ་སྦེ་གནོད་སྐྱོན་འབདཝ་ཨིན་ན་ ཧ་གོ་མི་ཚུགས་ནི་འདི་ཨིན།¹⁰

བཀོད་པ་ ༣-༢: མ་རྩའི་རིང་ལུགས་ སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ དང་ ས་གཞུང་རིང་ལུགས་ ཐོན་ཁུངས་འཕེལ་འགྱོ་ཅན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དཔེ་སྟོན་གྱི་ཐོག་ལས།

མ་རྩའི་རིང་ལུགས།

སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས།

ས་གཞུང་རིང་ལུགས།

ཐོན་ཁུངས་འཕེལ་འགྱོ་ཅན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དཔེ་སྟོན།

རྒྱུ་དངོས་བདག་པོ་དང་དངུལ་འབྲེལ་གཞི་རྟེན་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ ཨར་ལས་འགན་ལེན་འབད་མི་མ་འཐོན་ཚུ་ལས་དངུལ་འཐོབ་མི་ཚུ་ ད་ལྟོ་ས་ཆ་ལས་ ཕན་གཡོག་པ་གི་བདག་པོ་ཚུ་གིས་ ཕན་གཡོག་པའི་ལཱ་ལས་ཁེ་འཐོབ་མི་གི་ཐབས་ལམ་དང་མཐུན་པར་ཁེ་འཐོབ་ཨིན། ཕན་གཡོག་གི་ལམ་སྲོལ་མེད་ཚེ་ ཕན་གཡོག་པ་གི་བདག་པོ་ཚུ་གིས་ འགྲན་བསྡུར་ཅན་གྱི་ལས་གཡོག་གོང་ཚོང་ནང་ལཱ་མི་གླ་དགོ། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ས་ཆ་གི་འཐུས་མེད་ཀྱི་བདག་དབང་གིས་ རྒྱུ་དངོས་བདག་པོ་ཚུ་—དང་ རྒྱུ་དངོས་བདག་དབང་ལུ་དངུལ་འགྲོ་འབད་མི་དངུལ་འབྲེལ་གཞི་རྟེན་ཚུ་—ས་ཆ་ལས་མ་ཐོབ་པའི་ཁེ་ཕན་ཐོབ་བཅུག་ནི་འདི་ཨིན། དེ་མིན་ན་ རྒྱུ་དངོས་བདག་པོ་ཚུ་གིས་ ས་གླ་ཡང་ན་གཡར་གླའི་གཞི་ལུ་ ས་ཆ་གིས་སྤྲོད་པའི་རིན་ཐང་གི་དོན་ལུ་འགྲན་བསྡུར་འབད་དགོ། གཞུང་འབྲེལ་འཕྲིན་གསར་པ་དང་ ཨེ་མི་རི་ཀ་གི་ས་ཁོངས་མང་ཤོས་ནང་ ཕན་གཡོག་ད་རུང་ཁྲིམས་མཐུན་ཡོད་པའི་སྐབས་ ཕན་གཡོག་སེལ་ནིའི་དོན་ལུ་ལྷག་པར་འབད་མི་ ཧོ་རེསི་གི་རི་ལི་གིས་ མཐོང་ཡོདཔ་ཨིན་ “སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཆུང་ཀུ་ཅིག་གིས་ ས་གཞི་གི་བདག་དབང་ག་དེམ་ཅིག་མདུན་འདེད་འབད་ཡོདཔ་ལས་ ས་ཁོངས་ཆེ་བ་ཚུ་གིས་ ས་གཞི་གནས་སྡོད་དང་འདེབས་ལས་འབད་ནིའི་ཁེ་དབང་གི་དོན་ལུ་ ཉུང་ཤོས་ཚུ་གིས་འོས་མཐུན་སྦེ་མཐོང་མི་གང་རུང་སྤྲོད་དགོ་པའི་སྐབས་ ཕན་གཡོག་དང་ཤིན་ཏུ་ཕབ་མཚུངས་པའི་ཅ་ལ་ཅིག་ཡོད།”

ད་ཚུན་ ང་བཅས་ར་ལུ་ མི་ངོ་ཚུ་གིས་ས་ཆ་ལས་ཁེ་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ལྕོགས་གྲུབ་གི་སྐོར་ལས་ མི་མང་གི་གྲོས་བསྟུན་མང་སུ་མེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཅིག་འདི་ དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་བ་མང་ཤོས་ཀྱིས་ རང་བཞིན་འདི་མ་དངུལ་སྦེ་སྤྱོདཔ་ཨིན! ས་ཆ་འདི་ བཟོ་མི་ཚུགས་པ་དང་ ས་གནས་རེ་རེ་ལུ་ མཁོ་འདྲེན་ཚད་ཡོད་ཡོད་རུང་ མ་དངུལ་འདི་ མི་གི་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་འབྲས་བུ་ཨིན་རུང་ ཁོང་ཚུ་གིས་ས་ཆ་དང་ རང་བཞིན་གྱི་གཞན་ལེགས་སྐྱེས་ཆ་མཉམ་ མ་དངུལ་སྦེ་སྤྱོདཔ་ཨིན། ས་ཆ་དང་མ་དངུལ་སོ་སོ་མ་ཕྱེ་མི་འདི་གིས་ དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་བ་ཚུ་ མི་ཚུ་གིས་སྤྱི་ཚོགས་ལས་འོང་འབབ་འཐུ་བཅུག་མི་ མཐའ་འཛིན་འདི་ངོས་འཛིན་འབད་མི་བཅུགཔ་ཨིན།

དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་བ་ མེ་སོན་ག་ཕི་ནི་དང་ ཕི་རེཌ་ཧེ་རི་སཱན་གིས་ ༡༩༩༤ ལུ་ ཐོག་མར་དཔེ་སྐྲུན་འབད་མི་ ཁོང་གི་ལས་འགུལ་ The Corruption of Economics ནང་ བཟོ་གྲྭ་པ་ཚུ་གིས་ དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་མཇུག་ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་མཐའ་འཛིན་ལས་ མི་མང་གི་དོ་སྣང་ག་ཕྱོགས་ཁ་སྤོ་ནིའི་དོན་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་རིགས་གསརཔ་ཅིག་བཟོ་སྟེ་མདུན་འདེད་འབད་ཡོད་ནི་མས་ཟེར་ཞུ་ཡོདཔ་ཨིན།¹¹ གྲ་ཕི་ནི་དང་ཧེ་རི་སཱན་གི་ལས་འགུལ་གྱིས་ དཔལ་འབྱོར་རིག་པའི་ཚན་རིག་ངོ་མ་འདི་ ག་དེ་སྦེ་འབད་དྲན་གཏོགས་ཐོག་ལས་ ཤིན་ཏུ་འཕེལ་འགྱོ་སྦེ་ ནིའོ་ཀ་ལ་སི་ཀཱལ་དཔལ་འབྱོར་རིག་པ ཟེར་མི་ལུ་ཕྱོགས་ཁ་ཕབ་ཡོདཔ་ལུ་ ལྟ་སྟངས་གསརཔ་ཅིག་ལེན་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ ད་རིས་ནངས་པ་ལག་ལེན་ཡངས་པ་འཐབ་མི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཅིག་ཨིན་ འདི་གི་སྦྱོང་བརྡར་ཡོད་རུང་ རང་བཞིན་འདི་ མ་དངུལ་སྦེ་—སྤྱོད་ནིའི་_ཐོན་ཁུངས_ཅིག་སྦེ་སྤྱོདཔ་ཨིན།¹² འདི་གིས་ རྩོམ་སྒྲིག་པ་ཚུ་གི་བཤད་པ་ལྟར་དུ་ ཆེད་ལས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་རིག་པ་བ་མང་ཤོས་ “དཀའ་ངལ་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་ གལ་ཆེའི་འགྱུར་འགྲོས་ཚུ་སྔ་གོང་ལས་མཐོང་ནི་ དང་ ཐབས་ལམ་གསལ་སྟོན་འབད་ནི” ལས་འགོག་ཐབས་འབདཝ་ཨིན།

རང་བཞིན་གྱི་ལེགས་སྐྱེས་ཚུ་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་མི་ཚུགས་མི་འདི་གིས་ ད་རིས་ནངས་པ་འཛམ་གླིང་ནང་ སྡུག་བསྔལ་ལེ་ཤ་འབྱུངཔ་ཨིན། རང་བཞིན་འདི་གསོན་ཤུགས་ལྡན་ཨིན་ ཨིན་རུང་ ང་བཅས་ར་གིས་ རང་བཞིན་འདི་ ང་བཅས་ར་གིས་བདག་འཛིན་འཐབ་སྟེ་ཁེ་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ཐོན་ཁུངས་ཟེར་མི་ཅིག་སྦེ་སྤྱོདཔ་ཨིན། འདི་གི་རྒྱུ་མཚན་ལས་ དངུལ་འབྲེལ་གཞི་རྟེན་དང་ རང་བཞིན་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཀམ་པ་ནི་ཚུ་ འཛམ་གླིང་ནང་ཁེ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཀམ་པ་ནི་ཚུ་གི་གྲས་ནང་ཚུདཔ་ཨིན། དཔེར་ན་ པེ་ཀྲོལ་གྱི་དངུལ་གྱིས་ སྒེར་སྡེ་ཚོང་ལས་དང་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་འཛིན་པ་གཉིས་ཆ་རའི་མཛོད་ཁང་ཚུ་བཀང་ཨིན་ ཨིན་རུང་ མི་སྤྱི་ཚང་གིས་ པེ་ཀྲོལ་གྱི་དོན་ལུ་འཐུས་སྤྲོད་ནིའི་དོན་ལུ་ཁེ་ཤ་འཐབ་དགོཔ་ཨིན། ཀམ་པ་ནི་ཚུ་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་ལེགས་སྐྱེས་ཁ་ཤས་ཅ་ཆས་ཀྱི་ཅ་དངོས་སྦེ་སོར་བའི་སྐབས་ ཁོང་གི་འབད་བརྩོན་གྱི་དོན་ལུ་སྐྱིན་འཇལ་འབད་ནི་འདི་འོས་མཐུན་ཨིན་རུང་ རང་བཞིན་གྱིས་སྲོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་ལུ་རང་དབང་སྦེ་སྤྲོད་པའི་ལེགས་སྐྱེས་ཚུ་ལས་ ཁོང་ལུ་ག་ཅི་འབད་ཁེ་འཐོབ་བཅུག་ནི་སྨོ?

ང་བཅས་ར་གིས་ རང་དབང་ཅན་གྱི་གོང་ཚོང་གཅིག་གིས་ མི་དང་ཚོང་ལས་ཚུ་ལུ་ རང་བཞིན་ལས་ཁེ་འཐོབ་བཅུག་དགོ་ཟེར་འཁྲུལ་ཏེ་ཡིད་ཆེས་འབདཝ་ཨིན་ ཨིན་རུང་ མི་ཚུ་ལུ་གཞན་ལུ་གནོད་སྐྱོན་སྤྲོད་དེ་ ཁོང་གིས་མ་སྐྱོས་མི་ཚུ་སྡུ་ལེན་འབད་བཅུག་པའི་སྐབས་ སྲོག་ལུ་འབྱུང་མི་གི་འགྲོ་གྲོན་ཚབས་ཆེན་འདི་ ང་བཅས་ར་གིས་བསམ་ཞིབ་འབད་མ་ཚུགས། མ་དངུལ་གྱི་སྒེར་སྡེ་ཅན་བཟོ་ནི་གིས་ གོང་ཚོང་ཡོངས་ཀུན་ལུ་ཕན་ཐོགས་པའི་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་འཇོན་ཐངས་ཚུ་འཐོབ་སྲིད་རུང་ རང་བཞིན་གྱི་སྒེར་སྡེ་ཅན་བཟོ་ནི་ལུ་དེ་སྦེ་སླབ་མི་ཚུགས། རང་བཞིན་ལས་འོང་འབབ་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་སྒེར་སྡེ་ཅན་བཟོ་བའི་སྐབས་ མི་ཚུ་གིས་ མི་ག་ར་ལུ་རང་དབང་སྦེ་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ན་དྲག་པའི་ལེགས་སྐྱེས་ཚུ་ ཁོང་རང་ལུ་ལེན་ཨིན།